Skip navigation

برگزاری انتخابات سالم در یک کشور هر چند که به عنوان یکی از اصلی‌ترین ویترین‌های دموکراسی در دولت‌های امروز جهان محسوب می‌شود، اما به تنهایی برای نشان دادن وجود دموکراسی و رعایت حقوق اجتماعی-سیاسی شهروندان در یک کشور کافی نیست.
در برخی از کشورهای جهان که حکومت آنها معمولا از سوی کشورهای غربی شکل‌هایی از دیکتاتوری تعبیر می‌شوند، مانند زیمباوه یا ونزوئلا، انتخابات روندی معمولا شفاف و معمولا با مشارکت بالا دارد. در نتیجه برگزاری انتخابات در این کشورها روسای جمهوری با محبوبیت بسیار بالا انتخاب می‌شوند.
اما در طی دهه گذشته در این کشورها جنبش‌های قدرتمند اجتماعی مخالف حاکمیت پدید آمده‌است که رسانه‌های غربی آنها را جنبش‌های دموکراسی‌خواه می‌نامند.
اما چه معیاری وجود دارد که یک دموکراسی را از غیر آن مشخص می‌کند؟


زیمباوه در کنار بزگراری انتخابات تقریبا آزاد (در آخرین انتخابات با وجود درگیری‌هایی که در زمینه اعتبار نتیجه وجود داشت مخالفان موگابه عاقبت حاضر به پذیرش پیروزی او شدند) یکی از مظاهر آزادی بیان در آفریقا محسوب می‌شود، مطبوعات زیمباوه از نظر تندی قلم و آزادی  در مخالفت با دولت مستقر با هیچ یک از کشورهای دیگر اطراف، حتی آفریقای جنوبی قابل مقایسه نیستند. در ونزوئلا هر چند اوضاع متفاوت است و در طول دوران حکومت چاوز قوانین سختگیرانه‌ای برای رسانه‌ها به خصوص رسانه‌های تصویری و نهاد‌های غیردولتی وضع شده‌است، اما وضعیت مخالفان از نظر آزادی فعالیت‌های سیاسی و تبلیغاتی آنچنان هم بد نیست و بیشتر به نظر می‌رسد مخالفان دولت سوسیالیست مستقر چوب تشتت آرای خود را می‌خورند. با این وجود در ونزوئلا هم مخالفان دولت در طول دو دهه گذشته آنچنان آزادی و قدرت داشته‌اند که بتوانند چهره‌های اصلی خود را در مناصبی مهم از شهرداری کلان‌شهرها گرفته تا فرمانداری استان‌های موثر قرار دهند.
در هر دو کشور انتخابات نسبتا سالم برگزار شده‌است (هر چند مخالفان نسبت به قانونی بودن دور دوم انتخابات ۲۰۰۸ زیمباوه شک دارند یا برخی شیوه انتخاب مادورو در ونزوئلا به عنوان کفیل رییس جمهور را غیر قانونی ارزیابی می‌کنند) و روسای جمهور منتخب از حمایت توده‌ای وسیع از جمعیت کشور برخوردارند. اما شکاف عمیقی میان توده طرفدار دولت و توده طرفدار مخالفان وجود دارد. چه معیاری وجود دارد که می‌توان چنین نمونه‌هایی از دولت ریاستی را با دولتی مانند ایالات متحده آمریکا مقایسه کرد که رییس جمهور آن از همین شکاف آرا رنج می‌برد اما پس از هر انتخابات مجبور به درگیری با مخالفان خیابانی و جنبش‌های اجتماعی مخالف نیست؟
آیا دموکراتیک خواندن یا دیکتاتوری خواندن این دولت‌ها فقط محصول تبلیغات رسانه‌های غربی است؟ آیا برای این کشورها برگزاری انتخابات آزاد و آزادی بیان به عنوان دو شرط مهم دموکراسی برای رسیدن به دموکراسی کافی است؟ آیا معیاری وجود دارد که بتوان بر اساس آن یک کشور را دموکراتیک یا غیر دموکراتیک نامید؟
رای دادن و آزادی بیان دو ابزار بسیار مهم و کارآمد و تقریبا غیرقابل جایگزین در اعمال و پیاده‌سازی دموکراسی هستند. از طریق آزادی بیان و آزادی رای دادن و رای گرفتن در انتخابات است که اعضای یک دولت-ملت مدرن می‌توانند نظرات خود را برای اداره کشور مستقیما بیان کنند، اما باید معیاری وجود داشته‌باشد تا میزان تاثیر عملی این اظهار عقیده و اعمال نظر اعضای جامعه اندازه‌گیری شود.
در واقع در یک جامعه زمانی می‌توان از وجود دموکراسی صحبت کرد که به جز ابزار بیان نظر، ابزار اعمال نظر هم وجود داشته‌باشد. در این فرآیند دو نکته بسیار اهمیت دارد: ۱- تکثر قوا – ۲-توان موثر اقلیت
دو دولت نمونه در این نوشته یعنی ونزوئلا و زیمبابوه با وجود برگزاری انتخابات پرشور ریاست جمهوری و آزادی مشارکت و تبلیغ مخالفان اصلی دولت در انتخابات، تمرکز قوای تصمیم‌گیری و سیاست گذاری در دستان رییس دولت است. منحصر شدن بخش اعظم قدرت سیاسی در شخص رییس دولت و تبدیل شدن یک شخص به عنوان برآیند خواست «ملی» باعث شده‌است مخالفان عملا با وجود تمام امکاناتی که از لحاظ آزادی بیان، تبلیغات و مشارکت سیاسی و حتی برای نمونه در ونزوئلا امکان قدرت سیاسی در سطح فرمانداری‌ها دارند، باز هم فعال مایشا سیاست‌گذاری کلان و خرد کشور رییس جمهور است. در واقع در این دولت‌ها ابزاری برای مخالفان وجود ندارد که بتوانند پس از برگزاری فرآیند انتخابات اثر مستقیمی بر تصمیم‌سازی‌ها و سیاست‌گذاری های دولتی داشته‌باشند. پس از هر انتخابات همه چیز تمام می‌شود، همه به خانه‌های‌شان بر می‌گردند و برنده انتخابات می‌تواند بدون توجه به حجم مخالفان، استدلال‌های آنها و یا خواسته‌های‌شان هر تصمیمی خواست به عنوان برآیند خواست ملت اتخاذ کند. آنچه اهمیت دارد این است که در این نظام‌های خام توده محور، تفاوتی میان برنده شدن این جناح یا آن جناح در انتخابات وجود ندارد، چرا که هر یک از طرفین در صورت پیروزی در انتخابات آرای مخالفان‌شان را نادیده می‌گیرند. در زیمباوه و ونزوئلا گروه‌های مخالف دولت با وجود در اختیار داشتن بیش از ۴۰ درصد آرای عمومی، از هیچ فرآیند معنی‌داری برای اعمال نظر در سیاست‌های دولتی برخوردار نیستند. ترکیب مجالس به شکلی است که امکان مخالفت موثر را ایجاد نمی‌کند، قدرت دولت‌های محلی که اصلی‌ترین پایگاه برای مخالفان در ونزوئلا است به نسبت نفوذ قدرت و اعمال نظر دولت مرکزی بسیار کم است و هیچ ابزاری برای پر کردن شکاف بین مخالفان و موافقان دولت وجود ندارد. با این حال هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که مخالفان دولت مرکزی را بتوان «دموکراسی‌خواه» نامید، چرا که آنها نیز در صورت دستیابی به قدرت میلی جز نادیده گرفتن خواست گروه‌های دیگر ندارند. (برنامه‌های سیاسی گروه‌های مخالف ونزوئلا تا حدودی نقطه مقابل برنامه‌های چاویستا یا چاوزگرا در این کشور است بدون توجه به نفوذ ۵۰ درصدی چاویسمو در بین رای‌دهندگان)
بنابراین یکی از معیارهای اصلی اندازه‌گیری دموکراسی در یک دولت مدرن تکثر قوا است، به شکلی که برنده انتخابات نتواند تمام مقدرات یک حکومت را در اختیار خود بگیرد و بازندگان دست کم به اندازه پایگاه اجتماعی‌شان امکان اعمال قدرت، نظر و مخالفت موثر با طرح‌های حکومت مرکزی را داشته‌باشند و بتوانند نه تنها با بیان آرای خودشان بلکه با در اختیار داشتن بخشی از قدرت سیاسی نظرات و آرای خودشان را به عمل سیاسی بدل کنند.
در واقع رای بیشتر گرچه به معنای قدرت بیشتر برای برنده انتخابات است، اما به معنای انحصار قوا در اختیار برنده انتخابات نیست.
دومین معیار اندازه‌گیری دموکراسی اقلیت‌ها هستند. اقلیت‌های قدرت (قدرت سیاسی، قدرت اجتماعی، قدرت اقتصادی، قدرت رسانه‌ای و … و حتی اقلیت‌های قانونی مانند مجرمان و متهمان) باید از پشتوانه‌های محکمی برای زندگی موثر اجتماعی برخوردار باشند. زمانی دموکراسی می‌تواند ظهور پیدا کند که اقلیت‌های بسیار کوچک‌تر از احزاب سیاسی قدرتمند از امکان بیان نظرات و مشارکت موثر سیاسی برخوردار باشند و تضمین‌های عینی برای برخورداری آنها از حقوق پایه وجود داشته‌باشد. حالا این اقلیت‌ها رو بعدا عرض می‌کنم علی ‌الحساب

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: